لاج شریف-خواف

راههاي استفاده از امكانات جديد در راه پيشبرد اهداف دين

                                                  گردآورنده:

                                                                  محمود نگهبان سلامی

                                                               مدرس و محقق دانشگاه تربیت معلم تهران

حدود 10 سال پیش، این بحث مطرح بود که اگر کسی نتواند با کامپیوتر کار کند، بی سواد محسوب می شود. اما امروزه این اینترنت است که آشنایی با آن ، یکی از ملاک های مهم سنجش توانایی افراد قرار می گیرد. اینترنت ، قابلیت هایی را با خود به همراه آورده است که به نوعی زندگی انسان جوامع امروزی را به خود وابسته کرده است. به طوری که کوچکترین اختلالی در شبکه ی اینترنت ، منجر به فلج شدن بخش عمده ای از فعالیت های کاری ، تجاری و حتی شخصی می گردد. اینترنت علاوه بر این ، به شبکه ی ارتباطی گسترده ای بین افراد بدل گشته است، به طوری که رویکرد عمده ی بسیاری از ارائه دهندگان خدمات اینترنتی به سمت ایجاد دسترسی بیشتر کاربران خود به یکدیگر از طریق ایجاد امکاناتی چون صفحات گفت و گوی برخط و اتاق هاي گفتگو، صفحات شخصی، حساب های کاربری و وبلاگ ها است.

استفاده از اینترنت نه تنها محتوا و فرایندهای یادگیری را توسعه می دهد بلکه زمان و فضای چند بعدی در درون مدرسه و بیرون مدرسه برای یادگیری ایجاد می کند.در حقیقیت ،ما تمرین های یادگیری در همه ابعاد زندگی نمود پیدا می کند و در واقع یادگیری در همه جا اتفاق می افتد.هر دانش آموزی همانند معلم محتوی یادگیری خود را به هر جا و هر کجا منتقل می کند.این فرایند می تواند بوسیله  منابع نرم افزاری حمایت گردد.

اينترنت و ظهور آن در آموزش ، فرايند تعليم و تربيت را دگرگون کرد و آن را به آنسوي ديوارهاي مدرسه و دانشگاه و مراکز یادگیری علمی و دینی برد. با توجه به قابليت هاي بسيار بالاي اين سيستم آموزشي و حجم عظيم تقاضا براي آموزش و از طرفي ناتواني نظام کنوني در پاسخگويي به آن، در باب ضرورت بکارگيري و اهميت آموزش الکترونيکي ترديدي وجود ندارد، از جمله امکانات اينترنت که مي تواند در امر آموزش کمک شاياني نمايد، بکارگيري تکنولوژي هاي وب 2 و شبکه هاي اجتماعي در مقوله يادگيري مي باشد . در ادامه ابزار های وب 2 را در آموزش الکترونیکی معرفی می نمایم.

ابزار های وب 2 برای آموزش الکترونیکی

1.       وبلاگ ها

2.       ویکی ها[1]

3.       پادکست ها[2]

4.       شبکه های اجتماعی[3]

5.       سرويس هاي جستجو

6.       بوك مارك ها[4]

وبلاگ ها

واژه ی وبلاگ،  ترکیبی از واژه وب [5]و لاگ[6] است. لاگ واژه ای است كه  از ریشه ی واژه ی یونانی لوگوس[7] گرفته شده است. واژه ی لاگ در زبان تخصصی رایانه به پرونده هایی گفته می شود که گزارش وقایع رخ داده در رایانه را ثبت می کنند. بلاگ[8] نیز کوتاه شده ی کلمه ی وبلاگ است. [13]  . وبلاگ، یک برنامه ی وب است که شامل پست [9]هایی می باشد که از لحاظ تاریخ ارسال آن، مشخص می باشد و هر پست شامل یک کامنت[10] یا نظر خواهی است. خوانندگان آن پست، نظر خود را از این طریق برای نویسنده ی آن پست قرار می دهند. این پست ها اغلب و نه همیشه، به ترتیب تاریخ زمانی قرار دارند. وبلاگ ها معمولا توسط یک نویسنده و احتمالا به صورت روزانه ، نوشته می شوند. اما وبلاگ هایی نیز وجود دارند که دارای گروهی از نویسندگان هستند.[14] وبلاگ ها گاهی نقش یک دفترچه ی روزانه نویسی را بازی می کنند. بعضی از افراد هم از آن به عنوان گالری مجازی[11] عکس ها و نقاشی های خود استفاده می کنند. میزان مراجعه به وبلاگ ها گاهی مبنای تعیین میزان محبوبیت وبلاگ ها قرار می گیرد و بعضی سایت های معروف نیز مسابقاتی را در این زمینه برگزار کرده و وبلاگ های برتر و محبوب را معرفی می کنند. وبلاگ ها کاربرد های آموزشی بسیار زیادی دارند. این ابزار مخصوصا برای مربیان مدرسه ای و اساتید حوزه ای سودمند است.آنها از این طریق می توانند منابع بیشتر برای مطالعه به آنها معرفی کنند و نظرات خود را در غیر از ساعات حضور در مدرسه یا حوزه در اختیار آنان قرار دهند . همچنین این مربیان واساتید می توانند عقاید خود را در زمینه ای گوناگون عقیدتی و اجتماعی و آموزشی با دیگر همکاران به اشتراک بگذارند. [14] علاوه بر اهداف آموزشي چندين كاربرد ديگر نيز مي‌توان براي يك وبلاگ بيان نمود. از جمله اين موارد مي‌توان به ارتقاء تفكر تحليلي و انتقادي، ارتقاء تفكر خلاق، توسعه حس مبتني بر مشاركت، فراهم آوردن امكان دسترسي به اطلاعات با كيفيت و داشتن امكان بررسي نظرات شخصي در كنار نظرات عمومي اشاره نمود. در حالي كه ويكي‌ ها براي كار دسته ‌جمعي مناسب‌تر هستند، وبلاگ‌ها بيشتر جنبه‌ي شخصي دارند و منعكس‌ كننده‌ تجربيات و آموخته‌ هاي يك فرد خاص مي‌باشند. [15]

ویکی ها

یک ویکی (که نام کامل آن، ویکی وب [12]ست) یک نرم افزار ارتباط گروهی است که برای کاربران این امکان را فرآهم می آورد که صفحات وب را از طریق استفاده از هر نوع کاوشگر اینترنت[13]، به طور سریع ایجاد نمایند و یا ویرایش کنند. [14]  در حقیقت، اصطلاح ویکی، اشاره به سرعت در ایجاد و ویرایش صفحات وب دارد. ويكي ، دایره المعارفی است که هیچ مولف خاصی ندارد و با نیروی کاربرانش گسترش پیدا می کند و تمام تغييرات آن قابل ردگيري می باشد و نسخه‌هاي قديمي اش نيز در بخش تاريخچه بازبيني موجود مي‌باشد. ويكي‌ها اين امكان را در اختيار كاربران قرار مي‌دهند تا به توليد و ويرايش محتوا به صورت برخط بپردازند  [16] آنچه که ویکی را از دیگر گروه افزار [14]های برخط متمایز می کند این است که این ابزار، امکان ویرایش آزاد [15]را به افراد می دهد. ممکن است که به نظر برسد که ویکی ها آشفتگی به بار مي آورند و اين در حالي است كه تمامی کاربران ادعا می کنند که آشفتگی در نتیجه ی استفاده از ویکی به ندرت اتفاق می افتد و اگر این آشفتگی اتفاق بیافتد، ویکی مکانیسم هایی را برای بازگشت به وضعیت قبلی را دارند. این بحث در مورد ویکی ، به امنیت نرم افزار [16]بر می گردد که این  امنيت به جای آنکه به فناوری مرتبط باشد ، به اجتماع انسانی بر مي گردد تا این امنیت را مد نظر خود قرار دهند. علاوه براین، مفهوم ویکی، کاربرد های مردمی از اینترنت را ترغیب می کند و مفهوم نگارش به وسیله ی کاربران غیر ماهر را ترویج می نماید. [14]

پادکست ها

پادکست مجموعه ای از فایل های دیجیتال است که در سراسر اینترنت توزیع گردیده است تا هر کاربری بتواند بر مدیا پلیر های سیار[17] و همچنین رایانه های دستی (PDA[18])، تلفن های هوشمند[19]و رایانه ها، آن فایل ها را اجرا نمایند. [17] اين فناوري مي‌تواند به عنوان ابزاري براي انتقال مطالب و محتواي آموزشي مانند صداي ضبط شده استاد يك درس يا ويدئو همان درس همراه با توضيحات استاد روي تخته سفيد به كار رود. فناوری اصلی استفاده از پادکست ها ، استفاده از RSS[20] است. [18]  RSS که در اکثر وبلاگ های شخصی وجود دارد، به كاربران اجازه‌ ي ثبت‌نام در يك سايت و مطلع ‌شدن از بروز رساني محتوای آموزشي و قرار گرفتن مطالب جديد را مي‌دهد. با استفاده از اين فناوري، ديگر كاربران نيازي به بررسي سايت براي يافتن مطالب جديد ندارند و به محض بارگذاري محتواي جديد، از اين امر مطلع مي‌شوند و یک نسخه از محتوی جدیدا" قرار گرفته شده در وبلاگ ، به پست الکترونیکی آنها ارسال می گردد.[21]

شبکه های اجتماعی

یک شبکه ی اجتماعی ، مکان مجازی[22] است که خود افراد این امکان را ایجاد می نمایند. افراد در این مکان مجازی ، وبلاگ ها را ایجاد می نمایند ، تصاویر را ارسال می کنند ، عقاید ، فیلم ها و صدا ها را با یکدیگر به اشتراک می گذارند و با دیگر مکان های مجازی در ارتباط هستند. شبکه های اجتماعی از مکان های وابسته به شبکه[23] هستند که افراد می توانند در این مکان ها با افراد هم نوع و هم فکر خود ارتباط برقرار نمایند. این شبکه های اجتماعی ، رسانه ای قدرتمند و بسیار محبوب برای ارتباطات و تعاملات انسانی هستند. قدرت و تاثیر شبکه های اجتماعی برخط ، بسیار قابل توجه است. این رسانه راههایی را برای برقراری ارتباطات و تعاملات انسانی و بیان دیدگاهها و عقاید دینی و مذهبی  به وجود می آورد که در همین چند سال پیش، امکان پذیر نبوده است. [17]

سرويس هاي جستجو

گوگل از ابتدا به عنوان یک سرويس جستجو عرضه شد. گوگل پايگاهي از داده‌هاست كه داده‌هاي آن متعلق به خودش نيست، بلكه فقط آن‌ها را دسته‌بندي و علا‌مت‌گذاري مي‌كند و این نشان می دهد که در وب2 کاربر فقط مصرف کننده نیست ، بلکه به تولید محتوا نیز می پردازد،لذا "خدمت‌رساني" يكي از كليدهاي طلا‌يي موفقيت شركتي مانند گوگل است ، آن را به يكي از نمادهاي وب 2مبدل کرده است[18]

بوك مارك ها

بوك مارهاي اجتماعي،  سایت هايی برای نگه داری فایل ها ي تحت وب مي باشندکه نیاز افراد را به هارد شخصی مرتفع کرده اند. به طورمثال سایت هایی مانند Delicious.com امکان نگه داری بوک مارک های هر فرد را بر روی وب فراهم می کنند[18]

سایر امکانات

1- گفتگوي زنده اينترنتي

 گفتگوي الكترونيكي روشي براي برقراري ارتباط با افراد ديگر در يك زمان مشخص است كه در آن به طور همزمان ارتباط برقرار مي شود. به عبارتي ديگر گفتگوي زنده در اينترنت يكي از امكانات جالب در اينترنت مي باشد. اين امكان در سال 1988 ميلادي براي اولين بار توسط جاركواويكارنين[24] از دانشگاه فنلاند به نام (IRC)[25] پايه ريزي شد و  در سال بعد  شكل جديد تري به خود گرفت. دراين روش افراد مي توانند پيام هايي را با سرعت ارسال و دريافت كنند. البته لازم است همه افراد در يك زمان مشخص وارد شبكه شوند..[12]  اين شيوه كه در واقع گفتگوي بين چند نفر به صورت همزمان را ميسر مي سازد به سه طريق مي تواند صورت گيرد:

الف) گفتگو از طريق نوشتن جملات و كلمات به صورت همزمان

ب) گفتگو از طريق صحبت كردن

ج)گفتگو از طريق صحبت و مشاهده يكديگر[13]

گفتگو به 3 شيوه مذكور ، امكان بحث و مكالمه ميان يادگيرندگان،يادگيرندگان و ياددهندگان را درزمينه محتواي موضوعات درسي آموخته شده و يا مطالبي كه يادگيرندگان علاقمند به آموختن آن هستند فراهم مي آورد[14]

درمقابل اين ابزارهمزمان ، در شيوه آموزش غير همزمان از پست الكترونيكي استفاده مي شود.

پست الكترونيكي[26]:

پست الكترونيكي نوعي پيام الكترونيك مي باشد كه نامه ها و ساير مدارك را از يك كامپيوتر به كامپيوتر ديگر از طريق شبكه ارتباطات دوربرد مي فرستد. پست الكترونيكي از معروف ترين خدمات عمومي در اينترنت مي باشد و براي اولين بار در سال 1971 توسط يكي از مهندسين كامپيوتر بنام ري تاملينسون[27] مطرح گرديد[15]. پست الكترونيكي مبناي همه اشكال يادگيري و تدريس برخط مي باشد. با توجه به هزينه منابع شبكه اي و رايانه اي مورد نياز، پست الكترونيكي بسيار به صرفه است و با بكارگيري حداقل تجهيزات ،نرم افزارها و امكانات قابل استفاده است. [16]پست الكترونيكي به طور گسترده اي براي ايجاد ارتباط بين دانشجويان و اساتيد به ويژه در تعاملات غيرررسمي كه معمولا" دانشجويان آغازگر بحث هستند مورد استفاده قرار مي گيرد.حمايت به هنگام نياز ارائه مي شود و كساني كه به موقع نياز خود را براي كمك تشخيص مي دهند مورد حمايت قرار مي گيرند[17] پوشه هاي پست الكترونيكي دريافتن و سازماندهي پيام هاي فرستاده شده ، دريافت شده يا نوشته شده نيز به ما كمك مي كند.[16] فراگيران مي توانند هم براي كارهاي رسمي مثل ارائه تكاليف درسي و هم براي كارهاي غير رسمي مثل برقراري تعامل با آموزشگران و ساير فراگيران ، از پست الكترونيكي استفاده کنند. یادگیری بر خط

 يادگيري برخط ، امكانات بسياري را براي مخاطبين خود از جمله; ارائه خدمات گسترده به كاربران،حذف هزينه مسافرت، امكان برخورداري از جلسات درسي هدفمند و كاملا" برنامه ريزي شده  را فراهم مي آورد .در محيط هاي برخط همزمان و غير همزمان با استفاده از اينترنت از جلسات بحث مقدماتي جهت به اشتراك گذاري اطلاعات و انتقال و ساخت دانش بهره گيري مي شود[25].  دراين شرايط بهره گيري از شيوه هاي آموزش و تدريس موثر مي تواند شرايط ياددهي-يادگيري كارامدي را براي كاربران ايجاد نمايد.  این مقاله ، راهکار های تدریس برخط و ابعاد آموزشی تدریس برخط را مورد بحث قرار داد. یک راهکار تدريس برخط باید یادگیرنده محور، بازخورد محور، مبتنی بر مسئله، فرآیند محور و انعطاف پذیر باشد. به طور قطع، یک محیط یادگیری برخط باید امکاناتی را برای يادگيرندگان فراهم آورد تا به وسیله آن بتوانند در یک محیط یادگیری باز با یکدیگر همکاری داشته باشند و دیدگاه ها و عقاید خود را با یکدیگر به اشتراک بگذارند. بر اساس اطلاعاتی که در این مقاله مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته است می توان گفت که استفاده از راهکار های تدریس مجازی ، می تواند گفت و گو ها و محاوره ها را به عنوان یکی از عناصر مهمی در نظر بگیرد که باید در زمینه تدریس برخط با دیگر عناصر تلفیق گردد و می تواند بهترین شرایط را برای یک محیط یادگیری برخط اثر بخش ایجاد نماید. اگر چه نشانه های دیداری و کلامی به عنوان بخشی از یک محیط یادگیری برخط در نظر گرفته نمی شود؛ اما یک راهکار تدریس که به طور شایسته طرح ریزی شده است می تواند گزینه های مناسبی را برای ایجاد امکان برقراری ارتباطاتی که برای یادگیری يادگيرندگان ضروری است فراهم نماید. بهره گيري از راهكارهاي برخط نيازمند مهارت سوادرايانه اي، وتجربه و تبحر كافي جهت بهره گيري از محيط شبكه هم از سوي يادگيرند ه و نيز ياددهنده مي باشد.